HỘI THẢO KHOA HỌC: QUẢN LÝ, BẢO VỆ, PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI TÍCH KHẢO CỔ QUỐC GIA CÙ LAO RÙA (PHƯỜNG TÂN KHÁNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH)

Sáng ngày 25/9/2026, tại trụ sở Đảng ủy – UBMTTQVN phường Tân Khánh, Bảo tàng Bình Dương phối hợp cùng UBND phường Tân Khánh tổ chức Hội thảo khoa học “Quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị Di tích khảo cổ quốc gia Cù Lao Rùa (phường Tân Khánh, Thành phố Hồ Chí Minh)”. Hội thảo là diễn đàn khoa học nhằm tiếp tục khẳng định những giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học tiêu biểu của di tích; đánh giá thực trạng công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích hiện nay, đồng thời trao đổi, đề xuất các định hướng, giải pháp về quy hoạch, mô hình quản lý, bảo tồn, giáo dục di sản và phát triển du lịch văn hóa gắn với cộng đồng.

Toàn cảnh Hội thảo

Đến tham dự Hội thảo có đại diện các cơ quan quản lý của Thành phố, Văn phòng UBND Thành phố, Ban Tuyên giáo Thành ủy, đại diện lãnh đạo phòng chuyên môn Sở Văn hóa và Thể thao; lãnh đạo Đảng ủy, HĐND, UBND phường Tân Khánh; các bảo tàng, hội Di sản văn hóa, hội Khoa học Lịch sử cùng trên 40 các nhà khoa học, chuyên gia khảo cổ, lịch sử, di sản văn hóa, những nhà nghiên cứu quan tâm đến công tác bảo tồn, phát huy giá trị Di tích khảo cổ quốc gia Cù Lao Rùa. Đây cũng là dịp để địa phương trực tiếp quản lý di tích trao đổi với các cơ quan chuyên môn, các nhà khoa học về những vấn đề đang đặt ra trong thực tiễn.

Hội thảo đã nghe các nhà khoa học trình bày 05 nội dung tham luận, tập trung vào những vấn đề cốt lõi của di tích như giá trị lịch sử, văn hóa và khảo cổ học; không gian phân bố qua kết quả khai quật; giá trị của đồ gốm Cù Lao Rùa trong bối cảnh tiền sơ sử Đông Nam Bộ; công tác quản lý, bảo vệ di tích tại địa phương; ứng dụng khoa học công nghệ và định hướng bảo tồn, phát huy giá trị. Bên cạnh đó, đại biểu cũng theo dõi video của UBND phường Tân Khánh phản ánh thực tiễn công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di tích tại địa phương.

Bà Văn Thị Thùy Trang-Giám đốc Bảo tàng Bình Dương phát biểu khai mạc Hội thảo

Hai vấn đề trọng tâm, xuyên suốt được Hội thảo xác định là nhận diện giá trị và những yêu cầu đặt ra trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị di tích đã được các đại biểu, các nhà khoa học trao đổi, thảo luận sôi nổi, cởi mở, thẳng thắn với nhiều ý kiến có giá trị khoa học và thực tiễn.

PGS.TS. Bùi Chí Hoàng phát biểu đề dẫn tại Hội thảo

TS. Huỳnh Ngọc Đáng – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh cho rằng công tác bảo tồn Cù Lao Rùa cần gắn với đời sống của người dân, không nên làm xáo trộn cuộc sống của cộng đồng. Theo ông, khi di sản được hình thành và xác lập giá trị thì cần trở thành một phần trong đời sống của người dân, trở thành vốn văn hóa, tác động tích cực trở lại đời sống cộng đồng, trở thành một phần sinh kế của cộng đồng. Từ đó, ông đề nghị đẩy mạnh công tác truyền thông, chuyển các nội dung nghiên cứu từ cách thể hiện mang tính hàn lâm sang hình thức giản dị, gần gũi; đẩy mạnh số hóa toàn bộ cơ sở dữ liệu về di tích để người dân có thể tiếp cận và cùng tham gia lan tỏa giá trị di sản.

TS. Nguyễn Khánh Trung Kiên trình bày tham luận

Từ thực tiễn nghiên cứu và quản lý di tích, ông Nguyễn Văn Quốc – UVBTV Hội Di sản Văn hóa Thành phố đặt vấn đề cần xác định rõ hướng đi cho Cù Lao Rùa sau các cuộc khai quật. Theo ông, trước hết cần xây dựng quy hoạch tổng thể di tích, tổ chức trưng bày tại chỗ và nghiên cứu đầu tư bài bản nếu hướng tới việc nâng cấp xếp hạng di tích. Ông cũng đề xuất kết nối Cù Lao Rùa với các điểm di sản khác như di tích lịch sử Chiến khu Đ, di tích Mộ cổ Đức ông Trần Thượng Xuyên, di tích khảo cổ Dốc Chùa để hình thành những tuyến tham quan, nghiên cứu phù hợp.

PGS.TS. Đặng Văn Thắng trình bày tham luận tại Hội thảo

TS. Nguyễn Văn Thủy cho rằng Hội thảo đã tạo được tiếng nói chung trong việc bảo vệ và phát huy giá trị di tích. Từ những thuận lợi về quỹ đất và không gian, ông đề nghị tiếp tục khảo sát, nghiên cứu và phục dựng đời sống của cư dân cổ để phục vụ công tác giáo dục và phát huy giá trị di tích, trong đó có hoạt động du lịch.

TS. Huỳnh Ngọc Đáng phát biểu trao đổi tại Hội thảo

PGS.TS. Bùi Chí Hoàng - Ủy viên hội đồng di sản văn hóa quốc gia nhấn mạnh Cù Lao Rùa không chỉ có giá trị ở những phát hiện khảo cổ học mà còn nằm trong một không gian tự nhiên đặc biệt. Không gian đặc biệt đó bao gồm vị trí địa lý nằm trên cù lao, sinh kế đặc biệt và văn hóa đặc trưng của người dân địa phương có thể được nghiên cứu để hình thành một không gian văn hóa đặc trưng, qua đó vừa bảo tồn di sản vừa tạo thêm nguồn lực và sinh kế cho người dân. Ông đồng tình với hướng nghiên cứu bảo tàng ngoài trời, đồng thời đề nghị địa phương tiếp cận Cù Lao Rùa ở phạm vi rộng hơn, gắn di tích với cảnh quan và cộng đồng.

Ông Hoàng Nghị - Trưởng phòng Di sản văn hóa phát biểu tại Hội thảo

PGS.TS. Đặng Văn Thắng – Phó Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất tiếp tục đầu tư nghiên cứu, biên soạn một công trình chuyên khảo về Cù Lao Rùa; đồng thời gợi ý địa phương và các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, học tập kinh nghiệm quản lý và phát huy giá trị di sản từ một số mô hình ở nước ngoài.

Từ góc độ quản lý nhà nước, ông Hoàng Nghị – Trưởng phòng Di sản văn hóa, Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh cho biết Sở ghi nhận các ý kiến tại Hội thảo để tiếp tục tham mưu Ban Giám đốc Sở. Đối với Cù Lao Rùa, ông đề nghị nhanh chóng điều chỉnh khu vực bảo vệ di tích, nghiên cứu mở rộng khu vực I; đồng thời lập quy hoạch di tích để xác định rõ các giá trị, nhiệm vụ và giải pháp bảo tồn, phát huy giá trị. Ông cũng đề nghị UBND phường Tân Khánh chủ động xây dựng cơ chế quản lý phù hợp, thành lập Ban Quản lý di tích và ban hành quy chế hoạt động.

Đại biểu chụp hình lưu niệm tại Hội thảo

Qua các tham luận và trao đổi, Hội thảo đã khẳng định những giá trị của Cù Lao Rùa về lịch sử, niên đại và vai trò trong bối cảnh tiền sơ sử Nam Bộ; đồng thời cho thấy kết quả nghiên cứu từ các cuộc khai quật đã cơ bản xác định được vùng lõi và vùng ngoại vi của di tích. Các tham luận cũng mở rộng vấn đề từ nghiên cứu từng loại hình hiện vật đến những giải pháp về bảo tồn, quản lý, số hóa và phát huy giá trị di tích. Hội thảo thống nhất một số định hướng quan trọng trong thời gian tới: quy hoạch di tích ở cấp độ phù hợp, bảo đảm cơ sở pháp lý cho công tác bảo tồn; nghiên cứu xây dựng mô hình bảo tàng mở, trưng bày tại chỗ và tiếp tục khai quật phục vụ hoạt động này; quy hoạch Cù Lao Rùa trong tổng thể không gian địa phương, gắn với tuyến du lịch dọc sông Đồng Nai; hệ thống hóa và số hóa toàn bộ tư liệu về di tích từ khi phát hiện đến nay; đồng thời biên soạn, công bố một công trình chuyên khảo về Cù Lao Rùa để phục vụ nghiên cứu, giới thiệu và truyền thông về giá trị di tích.

Hội thảo khép lại với sự thống nhất và yêu cầu tiếp tục phối hợp giữa cơ quan quản lý, địa phương, các nhà khoa học và cộng đồng trong công tác bảo tồn, phát huy giá trị Cù Lao Rùa; từng bước đưa những kết quả nghiên cứu khảo cổ học trở thành cơ sở cho việc quản lý di tích, giáo dục di sản, phát triển văn hóa và khai thác phù hợp các giá trị của di tích trong đời sống đương đại.